สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มีพระราชเสาวนีย์เรื่องการจัดตั้งหมู่บ้านยามชายแดน ณ บ้านปางคอง เมื่อวันที่ ๒๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ ความตอนหนึ่งว่า

“...ให้พิจารณาหาแนวทางในการดำเนินการจัดตั้งหมู่บ้านในรูปแบบบ้านยามชายแดน ด้านทิศตะวันตกของตัวเมืองแม่ฮ่องสอน เพื่อพัฒนาราษฎรในพื้นที่ให้เข้มแข็ง และมีส่วนร่วมในการรักษาอธิปไตยของชาติอย่างมีระบบ ตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว...”

จากนั้น พระองค์ยังทรงมีพระราชดำริให้กองทัพบกเป็นหน่วยงานหลักในการดำเนินการช่วยเหลือราษฎรชาวไทยภูเขาให้มีที่อยู่อาศัยและที่ทำกิน พร้อมทั้งฝึกและจัดตั้งให้เป็นผู้ดูแลพื้นที่ชายแดน ซึ่งเรียกว่า “หมู่บ้านยามชายแดน” เพื่อสร้างความมั่นคงปลอดภัยให้แก่ประเทศ และให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดูแลในด้านสาธารณสุข การเกษตร การพัฒนาที่ดิน แหล่งน้ำ การศึกษา การคมนาคม การสื่อสาร และการจัดทำบัตรประจำตัวประชาชน เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและปลูกฝังสำนึกความเป็นไทย

ทั้งนี้ ได้มีการจัดตั้งหมู่บ้านยามชายแดน จำนวน ๕ แห่ง ดังนี้

๑. หมู่บ้านราษฎรชาวไทยภูเขา บ้านมะโอะโค๊ะ อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก

๒. หมู่บ้านราษฎรชาวไทยภูเขา บ้านปางคอง อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน

๓. หมู่บ้านราษฎรชาวไทยภูเขา บ้านแม่ส่วยอู อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

๔. หมู่บ้านราษฎรชาวไทยภูเขา บ้านดอยผักกูด จังหวัดแม่ฮ่องสอน

๕. หมู่บ้านราษฎรชาวไทยภูเขา บ้านอาโจ้ จังหวัดแม่ฮ่องสอน

ราษฎรชาวไทยภูเขาจากหมู่บ้านเหล่านี้ได้มีส่วนช่วยเหลือทางราชการในด้านการให้ข้อมูลด้านความมั่นคงของชาติ ตลอดจนการดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในลักษณะที่คนสามารถอยู่ร่วมกับป่าได้อย่างยั่งยืน

ที่มา: หนังสือสมเด็จพระบรมราชินีนาถกับงานสิทธิมนุษยชน